Dunia inabadilika kwa kasi, na vijana wanasaidia kuyaunda mabadiliko hayo barani Afrika na kwingineko. Hawasubiri kuokolewa, kushauriwa mara chache, au kuchukuliwa kama jambo la ziada. Tayari wanaongoza, wanabuni, wanavumbua, na wanajenga suluhisho zenye mizizi katika hali halisi za jamii zao.

Wakati wa ziara yangu ya kikazi nchini Sierra Leone na Nigeria mwezi uliopita, nilipata fursa ya kushuhudia haya kwa macho yangu.

Niliyoyasikia katika nchi zote mbili

Katika nchi zote mbili, nilikutana na vijana ambao ari, uwazi, na dhamira yao viliniacha na kumbukumbu ya kudumu. Pia nilijadiliana na viongozi wa serikali, wenzangu wa Umoja wa Mataifa, asasi za kiraia, waelimishaji, na wadau wa sekta binafsi wanaokabiliana na ukubwa wa changamoto na wingi wa fursa kwa pamoja.

Katika mazungumzo haya yote, ujumbe mmoja ulijitokeza mara kwa mara: vijana wanataka kuchangia, lakini mifumo bado ni ya polepole mno, iliyogawanyika, na iliyotengana na hali halisi za maisha yao. Wanachokitafuta kutoka kwa serikali, Umoja wa Mataifa, na taasisi nyingine si hisani, bali imani, ushirikiano, na uwekezaji endelevu.

Sierra Leone: Ushirikishwaji, ahueni, na upatanifu

Nchini Sierra Leone, nilikutana na wahamiaji waliorejea wakijenga upya maisha yao kupitia kuongeza ujuzi, wasichana wanaopinga dhana potofu katika fani za ufundi mitambo, na mabinti wakipata usalama na uwezeshaji kupitia Kimbilio Salama la Mtandao wa Utetezi na Maendeleo ya Wasichana (GADNET). Nilisikia watetezi wa vijana wakidai ushirikishwaji kwa msimamo thabiti, na wanafunzi wakijishughulisha kwa umakini na mustakabali wa akili bandia na ubunifu wa kidijitali.

Katika nchi iliyoumbwa na migogoro na hivi karibuni misukosuko ya kisiasa, ushirikishwaji wa vijana umefungamana kwa karibu na ujenzi wa amani, mshikamano wa kijamii, na ahueni ya kitaifa.

Funzo kuu kutoka Sierra Leone lilikuwa umuhimu wa uongozi wa kitaifa ulioratibiwa kuhusu masuala ya vijana. Tayari kuna miradi imara, washirika waliojitolea, na malengo yaliyo wazi, ikiwemo lengo la kuunda ajira 500,000 ifikapo 2030. Changamoto iliyobaki ni upatanifu baina ya sekta. Vijana hawaishi kwa kujitenga - na taasisi nazo haziwezi kumudu kufanya kazi kwa kujitenga.

Nigeria: Ukubwa na fursa

Nigeria ilizithibitisha tafakari hizi kwa kiwango kikubwa zaidi. Nilikutana na nchi yenye utata mkubwa na uwezo wa ajabu.

Katika kila mazungumzo, ukweli uleule ulijitokeza: idadi ya vijana nchini Nigeria ni miongoni mwa rasilimali zake kubwa zaidi, na kufungua gawio hili la kidemografia kunahitaji mkabala wa serikali nzima na jamii nzima.

Masuala ya vijana yanavuka sekta mbalimbali - kuanzia ajira na elimu hadi tabianchi, usalama, na afya. Kipaumbele cha msingi ni kuwasaidia vijana kuhama kutoka kujifunza hadi kujipatia kipato bila kumwacha mtu yeyote nyuma, hasa walio katika hatari zaidi. Katika muktadha huu, ukosefu wa ajira si changamoto ya kiuchumi pekee, bali pia ni chanzo cha manung'uniko, ukosefu wa usalama, kutoaminiana, na kukosekana kwa utulivu.

Tafakari za ziara

Katika nchi zote mbili, vijana walibainisha pengo wazi kati ya kushirikishwa katika mazungumzo na kuwa na uwezo wa kuathiri maamuzi. Ndiyo sababu ushiriki wenye maana wa vijana unabaki kuwa kiini cha kazi ya Ofisi ya Vijana ya Umoja wa Mataifa. Ushiriki hauwezi kuwa wa kuonyesha tu; ni lazima uwe wa makusudi, shirikishi, salama, na uliofungamana na matokeo yanayoonekana.

Ziara kama hii huimarisha kipaumbele kilicho wazi kwa Umoja wa Mataifa na washirika wake: kuhama kutoka kuwashauri vijana hadi kushirikiana nao. Kupitia Youth2030, Mkakati wa Vijana wa Umoja wa Mataifa, Dira ya Vijana ya Umoja wa Mataifa, na Kanuni za Msingi za Ushiriki Wenye Maana wa Vijana katika Mkataba wa Siku Zijazo, tunafanya kazi kugeuza ahadi za kimataifa kuwa matokeo katika ngazi ya nchi - kwa kuimarisha taasisi, kuboresha uwajibikaji, na kuhakikisha ushiriki wa vijana ni endelevu badala ya wa mara moja tu. 

Vijana pia walisisitiza jinsi ajenda ya vijana inavyopaswa kuwa na mizizi katika fursa za wazi, na mara kwa mara walidai njia zilizo bayana za kupata ujuzi, ajira, ufadhili, uongozi, uponyaji, na matumaini. Katika mijadala mbalimbali, vijana walibainisha uhitaji wa vipaumbele kuhusu ujuzi wa kidijitali, ujasiriamali, uwezo wa ubunifu, na upatikanaji wa fedha. 

Ushiriki wa vijana bila uwekezaji haujakamilika. Ofisi ya Vijana ya Umoja wa Mataifa inasaidia kushughulikia hili kupitia miradi kama vile Youth Marker, inayolenga kupima na kufuatilia uwekezaji kwa vijana katika programu na huduma za Umoja wa Mataifa, na Jukwaa la Kimataifa la Uwekezaji kwa Vijana lililoanzishwa na Katibu Mkuu, ili kuhamisha usaidizi kutoka juhudi zilizogawanyika na ndogo hadi uwekezaji ulio na upatanifu zaidi na endelevu kwa vijana.

Mwisho, ziara ilisisitiza kuwa ushirikishwaji ni lazima uwe katikati ya kazi za vijana, si pembezoni.

Katika nchi zote mbili, ujumbe huu ulijitokeza wazi kutoka kwa wanawake vijana, watu wenye ulemavu, wahamiaji waliorejea, vijana wakimbizi, jamii zisizohudumiwa ipasavyo, na walioathiriwa na matumizi mabaya ya dawa za kulevya na changamoto za afya ya akili. Kutomwacha mtu yeyote nyuma kunahitaji zaidi ya maneno matupu. Kunamaanisha kuunda upya programu, kuelekeza rasilimali, na kushughulikia vikwazo vya kimuundo vinavyowaathiri walio nyuma zaidi.

Vipaumbele vya siku zijazo

Tukiangalia mbele, vipaumbele vyetu vya kuisukuma ajenda ya vijana barani Afrika viko wazi:

• Kuimarisha uratibu katika ngazi za kitaifa na kimataifa kwa kuhama kutoka miradi iliyogawanyika hadi mifumo yenye upatanifu zaidi inayounganisha vijana, serikali, Umoja wa Mataifa, asasi za kiraia, na sekta binafsi.
• Kukuza ushiriki wenye maana wa vijana katika utawala na ufanyaji wa maamuzi kupitia mifumo ya ushauri ya vijana, wawakilishi wa vijana, mazungumzo baina ya vizazi, na ushiriki ulioratibiwa zaidi katika michakato ya kitaifa na kimataifa.
• Kuweka kipaumbele kwa fursa za kijamii na kiuchumi, ikiwemo ajira, ukuzaji wa ujuzi, mageuzi ya kidijitali, ujasiriamali, na upatikanaji wa fedha - hasa kusaidia mpito kutoka elimu hadi kazi na kuwafikia walio katika uchumi usio rasmi na jamii zisizohudumiwa ipasavyo.
• Kuimarisha uhusiano kati ya vijana, amani, na usalama, tukiwatambua vijana si tu kama walioathiriwa na ukosefu wa usalama, bali pia kama washirika katika kujenga amani, imani, na mshikamano wa kijamii.
• Kuboresha uwajibikaji na ushahidi kupitia takwimu bora za vijana, ufuatiliaji ulio bayana zaidi wa uwekezaji, na matumizi imara zaidi ya nyenzo kama vile Youth Marker ili kuhakikisha ahadi zinageuka kuwa matokeo yanayopimika.

Tafakari ya kuhitimisha

Niliondoka Sierra Leone na Nigeria nikiwa na matumaini na dharura kwa wakati mmoja.

Matumaini, kwa sababu vipaji, ujasiri, na uongozi wa vijana havipingiki. Dharura, kwa sababu hawapaswi kuendelea kuthibitisha thamani yao kabla ya taasisi kuwachukulia kwa uzito.

Vijana wa Afrika si tu kizazi cha siku zijazo; wanauunda wakati wa sasa. Jukumu la Umoja wa Mataifa, serikali za kitaifa, na washirika wetu ni kukabiliana na uhalisia huo kwa unyenyekevu, upatanifu, na vitendo.

Dkt. Felipe Paullier ni Mkuu wa Ofisi ya Vijana ya Umoja wa Mataifa na Katibu Mkuu Msaidizi wa Umoja wa Mataifa kwa Masuala ya Vijana.