Tangazo la Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa kuhusu Muongo wa Nne wa Maendeleo ya Viwanda kwa Afrika (IDDA IV) ni jambo kubwa zaidi ya alama ya kihistoria tu. 

Katikati ya mabadiliko ya mazingira ya kijiografia-kisiasa, kiuchumi, na kiteknolojia, linaakisi utambuzi unaokua kimataifa kwamba mageuzi endelevu ya viwanda ya Afrika yana umuhimu mkubwa - si tu kwa mustakabali wa bara hili, bali pia kwa ustawi wa dunia nzima. 

Ukiungwa mkono na wadhamini wenza zaidi ya 140 na kuidhinishwa na Nchi Wanachama 176, pamoja na Baraza la Utendaji la Umoja wa Afrika, IDDA IV ni muongo wenye msingi thabiti zaidi wa kisiasa kuwahi kutokea. Hili lina umuhimu wa pekee katika wakati ambapo ushirikiano wa kimataifa wa maendeleo na mfumo wa ushirikiano wa mataifa mengi vinakabiliwa na misukosuko. 

Tangazo hilo linasisitiza kuwa ukuzaji wa viwanda ni muhimu kwa mageuzi ya uzalishaji ya Afrika, mseto wa kiuchumi, uundaji wa ajira zenye staha, upunguzaji wa umaskini, na ukuaji wa muda mrefu. Pia linaitaka jumuiya ya kimataifa kuunga mkono juhudi za Afrika za ukuzaji viwanda kama mchango katika kutimiza Ajenda 2063.

Ikijengwa juu ya muongo uliotangulia, IDDA IV inaweka ajenda iliyounganishwa ya mageuzi, inayooanisha hali halisi za kimuundo za Afrika na fursa na changamoto za uchumi wa dunia unaobadilika kwa kasi. 

Muongo wa Tatu wa Maendeleo ya Viwanda uliinua ukuzaji wa viwanda wa Afrika katika ajenda ya kisiasa ya kimataifa, ulihamasisha zaidi ya miradi 700 ya pamoja na washirika wa maendeleo na taasisi za kifedha, na uliimarisha usaidizi wa sera za viwanda katika Nchi Wanachama za Kiafrika.

Mafanikio haya ni msingi imara wa kujengea. Hata hivyo, vikwazo vikubwa vya kimuundo - upungufu wa miundombinu na nishati, uwezo mdogo wa uzalishaji, uwezo mdogo wa kupokea teknolojia, na upatikanaji usiotosheleza wa fedha - bado vinahitaji kushughulikiwa.

Afrika inaingia katika Muongo wa Nne wa Maendeleo ya Viwanda katika mazingira ya kutokuwa na uhakika na mabadiliko, lakini pia ya fursa zisizokuwepo awali. 

Fursa

Licha ya misukosuko ya mara kwa mara ya kimataifa na kikanda, bara hili limebaki kuwa stahimilivu. Mtazamo wa Uchumi wa Afrika 2026 wa Benki ya Maendeleo ya Afrika unabainisha kuwa ukuaji halisi wa Pato la Taifa (GDP) ulifikia asilimia 4.4 mwaka 2025, na kuifanya Afrika kuwa miongoni mwa maeneo yanayokua kwa kasi zaidi duniani.

Huku takriban vijana milioni 12 wakiingia katika soko la ajira kila mwaka, idadi kubwa ya vijana barani Afrika ni kichocheo kikubwa cha ustawi wake wa siku zijazo. 

Wakati huohuo, minyororo ya usambazaji ya kimataifa inapangwa upya, na Eneo Huru la Biashara la Bara la Afrika (AfCFTA) linaunda soko kubwa zaidi lililounganishwa linalochipuka duniani, likifungua mlango wa mtangamano wa kibiashara wa kikanda, minyororo ya thamani, na manufaa ya uzalishaji kwa wingi. 

Teknolojia za kidijitali zinabadilisha mifumo ya uzalishaji viwandani duniani kote, zikiipatia Afrika fursa ya kuruka hatua za kimila za maendeleo ya viwanda. Mpito wa kidijitali unachochea ubunifu katika usindikaji wa mazao ya kilimo na teknolojia za kilimo zinazohimili mabadiliko ya tabianchi. Pia unachochea mahitaji ya kimataifa ya madini muhimu, ambayo nchi za Kiafrika zenye utajiri wa rasilimali zinaweza kuyatumia kwa kuongeza thamani ndani ya nchi. 

Sambamba na hayo, tabaka la kati linalokua barani Afrika, ukuaji wa miji, na mabadiliko ya mapendeleo ya walaji vinapanua masoko, kuanzia vyakula vilivyosindikwa hadi dawa. Kuendelea kwa mtangamano wa kikanda chini ya AfCFTA kunazidi kuongeza kasi.

Muunganiko wa mielekeo hii unaunda dirisha la kihistoria la fursa kwa Afrika, ambalo huenda lisirejee katika sura ileile. 

Baada ya IDDA IV kutangazwa, mamlaka imewekwa; jukumu la haraka sasa ni utekelezaji.

Tume ya Umoja wa Afrika (AUC) na Shirika la Umoja wa Mataifa la Maendeleo ya Viwanda (UNIDO) zimejizatiti kuuongoza mchakato huu kwa pamoja zikiwa taasisi mbili zilizokabidhiwa jukumu na Baraza Kuu la Umoja wa Mataifa la kuongoza utekelezaji wa muongo huu.

Kipaumbele cha haraka kwa miezi 18 ijayo ni kuandaa Mpango wa Utekelezaji wa Ushirikiano. Mfumo huu utageuza mamlaka ya muongo huu kuwa uwekezaji ulioelekezwa, majukwaa madhubuti ya ufadhili, na matokeo yanayopimika katika njia kuu za kitaifa na kikanda. 

IDDA IV haisimami peke yake. Inaoana na mifumo na miradi mikuu ya kibara, ikiwemo AfCFTA, Mpango wa Maendeleo ya Miundombinu Barani Afrika (PIDA), na Muundo Mpya wa Kifedha wa Afrika kwa Maendeleo (NAFAD), huku ikiwakutanisha wadau mbalimbali wanaohitajika kusukuma mbele ukuzaji wa viwanda wa Afrika.

UNIDO, kama shirika maalum la Umoja wa Mataifa kwa maendeleo ya viwanda, linaleta utaalamu wa kiufundi na wa sera, uwepo nyanjani, na mifumo ya utendaji iliyothibitishwa ili kutekeleza IDDA IV kwa vitendo, ikiwa ni pamoja na kupitia Programu zake za Ushirikiano wa Nchi. 

AUC, kwa mamlaka yake ya kisiasa ya bara zima na uwezo mkubwa wa uratibu, inaweza kuoanisha biashara, miundombinu, fedha, na viwanda ili kuendesha utekelezaji. 

Juhudi hizi zitaratibiwa kwa kushirikiana na Wakala wa Maendeleo wa Umoja wa Afrika - Ushirikiano Mpya kwa Maendeleo ya Afrika (AUDA-NEPAD), Tume ya Kiuchumi ya Afrika, Kundi la Benki ya Maendeleo ya Afrika, Afreximbank, jumuiya za kiuchumi za kikanda, washirika wa maendeleo, na wadau wa sekta binafsi.

Hata hivyo, ili kufanikiwa, IDDA IV inahitaji ufadhili wa kutosha na endelevu. Inahitaji kujenga mazingira ya uwekezaji wa viwanda na kufanya ushiriki wa sekta binafsi kuwa nguzo kuu ya utekelezaji. 

Serikali na mashirika ya kimataifa yanaweza kutengeneza mazingira wezeshi, kuratibu ushirikiano, na kuunga mkono mageuzi ya sera. Lakini ni sekta binafsi ndiyo inayojenga viwanda, inayozalisha ajira, na inayounganisha uchumi na minyororo ya thamani ya kikanda na kimataifa. 

Kwa hiyo, awamu inayofuata itajikita katika kuhamasisha mitaji ya umma na binafsi, kuunda miradi yenye sifa za kukopesheka inayoweza kuvutia wawekezaji wa kitaasisi, na kutumia mifumo ya fedha mseto ili kupunguza hatari za uwekezaji katika masoko yanayochipuka. 

IDDA IV si muongo mwingine tu wa kimataifa. Ni fursa ya kufasili upya nafasi ya Afrika katika uchumi wa dunia, ikihama kutoka kuwa muuzaji wa malighafi hadi kuwa mzalishaji wa bidhaa zenye thamani iliyoongezwa, na kichocheo cha ubunifu wa kiviwanda na ukuaji endelevu. 

Bi. Fatou Haidara ni Naibu Mkurugenzi Mkuu wa UNIDO, ilhali Bi. Francisca Tatchouop Belobe ni Kamishna wa AUC anayeshughulikia Maendeleo ya Kiuchumi, Biashara, Utalii, Viwanda, na Madini.